W myśl Ustawy z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych, oraz Ustawy z 7 maja 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, założycielami spółdzielni socjalnych mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne. Liczba założycieli spółdzielni socjalnej nie może być mniejsza niż 5 a większa niż 50, jeżeli założycielami są osoby fizyczne, i 2 jeżeli założycielami są osoby prawne. Wyjątek stanowi spółdzielnia socjalna, która powstała w wyniku przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych może liczyć więcej niż pięćdziesięciu członków.

Osobami fizycznymi uprawnionymi do utworzenia spółdzielni socjalnej mogą być:
— osoby bezrobotne, w rozumieniu przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
— osoby, o których mowa w ustawie z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym, czyli:

• osoby uzależnione o alkoholu lub narkotyków oraz innych środków odurzających po zakończeniu leczenia
• bezdomni, którzy realizują indywidualny program wychodzenia z bezdomności
• byli więźniowie, mający trudności w integracji ze środowiskiem
• osoby chore psychicznie
• uchodźcy mający problemy z integracją
• niepełnosprawni, w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Do osób prawnych zaliczamy:
— organizacje pozarządowe w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
— jednostki samorządu terytorialnego
— kościelne osoby prawne.

Osoby prawne po założeniu spółdzielni socjalnej zobowiązane są do zatrudnienia co najmniej 5 osób spośród tych wymienionych w art. 4 ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych w terminie 6 miesięcy od zarejestrowania spółdzielni w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Członkostwo w spółdzielni socjalnej mogą nabyć:

• osoby fizyczne uprawnione do założenia spółdzielni socjalnej wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych, które posiadają ograniczoną zdolność do czynności prawnych
• inne osoby, pod warunkiem, że ich praca na rzecz spółdzielni socjalnej wymaga szczególnych kwalifikacji, których nie posiadają pozostali członkowie spółdzielni i ich liczba nie przekracza 50% ogólnej liczby członków spółdzielni
• organizacje pozarządowe w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
• kościelne osoby prawne
• jednostki samorządu terytorialnego
• osoby, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o spółdzielniach socjalnych zatrudnione nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy w spółdzielni socjalnej, której założycielami były osoby prawne.

Przedmiotem działalności spółdzielni socjalnej jest prowadzenie wspólnego przedsiębiorstwa w oparciu o osobistą pracę członków.

Spółdzielnia socjalna działa na rzecz:
1) społecznej reintegracji jej członków przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych w miejscu pracy, zamieszkania lub pobytu
2) zawodowej reintegracji jej członków przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy, a działania te nie są wykonywane w ramach prowadzonej przez spółdzielnię socjalną działalności gospodarczej.

Spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a także działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.2)).

Dodatkowe wsparcie dla spółdzielni socjalnych może być finansowane ze środków budżetu państwa lub środków budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poprzez:
dotacje

Spółdzielnia socjalna może wykonywać różnego rodzaju prace, m.in.:

• usługi krawieckie
• usługi ksero
• sprzątanie biur, domów, posesji, piwnic, klatek schodowych i obiektów handlowo-usługowych
• sprzedaż używanej odzieży
• kompleksowa pielęgnacja terenów zielonych
• czyszczenie nagrobków i zieleni wokół nich
• usługi opiekuńcze dla klientów indywidualnych, m.in. opieka nad osobami starszymi, osobami niepełnosprawnymi, chorymi
• robienie zakupów
• rejestrowanie u lekarza
• organizacja czasu wolnego seniorom w Klubie Seniora
• usługi remontowo-budowlane, ślusarskie, dekarskie, odśnieżanie, usługi porządkowe, usługi rozbiórkowe, usługi ogrodnicze
• wyprowadzanie psów.